×

Psychoterapia Poznawczo – Behawioralna, czyli CBT w skrócie. Czy ta terapia jest dla Ciebie?

…Na podstawie obserwacji poczynionych podczas praktyki terapeutycznej oraz systematycznych badań i eksperymentów klinicznych wysunąłem teorię, że u źródeł zespołów psychicznych, na przykład depresji czy lęku, leży zaburzenie myślenia. Zaburzenie to znajdowało odbicie w systematycznych błędach popełnianych przez pacjentów przy interpretowaniu określonych doświadczeń. Okazało się, że ukazanie pacjentom ich błędnych interpretacji i zaproponowanie alternatywy – wytłumaczenia bardziej prawdopodobnego – prowadzi do niemal natychmiastowego zmniejszenia objawów….

~Aaron Beck

Czym jest psychoterapia?

Psychoterapia to rozmowa oparta na akceptacji, empatii, zrozumieniu oraz wzajemnym szacunku pomiędzy pacjentem a psychologiem. Głównym zadaniem psychoterapii jest poprawa samopoczucia i funkcjonowania chorego oraz stworzenie przestrzeni, która umożliwi pacjentowi uwolnienie emocji, odsłonięcie myśli i zrozumienie, dlaczego w jego życiu pojawiły się poszczególne trudności oraz jak sobie z nimi poradzić. Taka rozmowa może przyjmować wiele postaci, w zależności od rodzaju zaburzenia, indywidulanych potrzeb pacjenta oraz rodzaju nurtu, w którym pracuje dany psychoterapeuta.

Metody psychoterapii

Metod psychoterapii jest wiele i różnią się one między innymi stosowanymi technikami, długością trwania, kształtem i wymiarem relacji pomiędzy pacjentem a terapeutą. Niezwykle ważne jest, by przed rozpoczęciem psychoterapii, pacjent zapoznał się z podstawowymi informacjami na temat jej poszczególnych nurtów. Dzięki temu będzie mógł podjąć świadomą decyzję z kim i w jaki sposób chce pracować, z korzyścią dla własnych subiektywnych potrzeb.

Psychoterapia poznawczo – behawioralna

Psychoterapia poznawczo – behawioralna korzysta przede wszystkim z metody jaką jest dialog sokratejski. Polega on na zadawaniu pytań, by wzbudzić u pacjenta wątpliwości co do jego kluczowych przekonań. Według zwolenników tej metody, każda odpowiedź na nurtujące pacjenta pytanie jest w nim samym. Psycholog podczas terapii, którą można nazwać ”podróżą” jest pewnego rodzaju przewodnikiem, który nie da gotowych odpowiedzi, ale pomoże znaleźć do nich drogę.

Terapeuci CBT opierają swoją pracę na założeniach Aarona Becka, który odkrył, że w każdej chwili przez nasz umysł „przelatują’’ myśli automatyczne, które to powodują zależnie od treści, jakie niosą, odpowiednie do tych treści emocje. Myśli te da się monitorować i w miarę potrzeb zmieniać. Współpracownik Becka oraz drugi twórca terapii CBT – Albert Ellis stworzył model ABC, który bardzo pomaga zrozumieć zależność pomiędzy myślami, zachowaniem i emocjami. Za A – przyjmujemy jakieś zdarzenie, sytuację, która ma miejsca, za B – utrwalone wcześniejszym doświadczeniem przekonania na temat tego zdarzenia, myśli automatyczne (często zawierające zniekształcenia) i za C – konsekwencje, czyli określone zachowanie i reakcje emocjonalne na dane zdarzenie. Jeżeli treści myśli, czyli wyżej opisane „B” są zazwyczaj negatywne i związane z dysfunkcjonalnymi przekonaniami na temat siebie i otaczającego świata, mogą przyczyniać się do powstania różnych zaburzeń. W tym wypadku leczenie będzie polegało na zmianie komponentu poznawczego, czyli tych myśli, tak by zmienił się komponent behawioralny, czyli zachowanie oraz emocje. Praca terapeutyczna może odbywać się także w drugą stronę. Za pomocą zmiany zachowania (eksperymentów behawioralnych) można doprowadzić do zmiany poznawczej.

Przykładem takich przekonań, które potrafią zrobić wiele złego, są chociażby zniekształcone przekonania kluczowe powstałe w dzieciństwie. Jeżeli dziecko jest nieustannie krytykowane za niepowodzenia, a chwalone i akceptowane wyłącznie w sytuacjach, kiedy jest „grzeczne” i podporządkowane opiekunom i otoczeniu, w przyszłości może uruchamiać myśli automatyczne takie jak: „muszę się zgodzić na te nadgodziny”, „muszę robić wszystko bezbłędnie żebym był/była akceptowany/akceptowana”, „jeżeli nie wykonam tego zadania perfekcyjnie, będę do niczego”. Takie założenia mogą być niestety bazą to stanów depresyjnych, lękowych.

Co warto wiedzieć?

Przed wyborem psychoterapii w nurcie poznawczo – behawioralnym, warto wiedzieć, że terapia ta jest bardzo ustrukturyzowana. Zazwyczaj jedno/dwa pierwsze spotkania służą zapoznaniu się z historią oraz z problemem pacjenta. Następnie, jeżeli pacjent jest zdecydowany na rozpoczęcie terapii, zawierany jest kontrakt, który umożliwia przejrzyste określenie celów terapii oraz kroków by te cele osiągnąć. Jest to bardzo istotne, gdyż trzymanie się pewnego porządku pozwala na monitorowanie rzeczywistych postępów oraz regularne podsumowywanie zrealizowanych etapów. Terapia ta jest ograniczona w czasie a czas jej trwania oraz częstotliwość spotkań jest zazwyczaj uzgadniana podczas zawierania kontraktu. Relacja pomiędzy pacjentem a psychoterapeutą jest partnerska. To praca zespołowa, w której pacjent rozwiązuje swoje problemy, a terapeuta udostępnia kompas i mapę, żeby nie zgubić się podczas tej podróży. Terapeuta nie interpretuje wypowiedzi pacjenta, tylko pyta o ich znaczenie. Posługując się wieloma technikami poznawczymi prowokuje do zmiany interpretacji sytuacji, uczestniczy w dochodzeniu do nowych wniosków, pomaga zweryfikować trafność nabytych przekonań, podważyć dysfunkcjonalność myśli. Pacjent wykonuje dużą część pracy własnej w domu, pomiędzy sesjami co sprawia, że terapia jest jeszcze bardziej skuteczna.

Terapia CBT należy do nurtu: „Evidence Based Medicine” (medycyna oparta na danych naukowych) i zawiera szczegółowe protokoły odnośnie leczenia konkretnych problemów. Terapia ta odnosi znaczące sukcesy w leczeniu wielu typów zaburzeń i może pochwalić się bardzo dużą ilością badań naukowych potwierdzających jej efektywność. Warto chociażby podać skuteczność leczenia zespołu stresu pourazowego u ofiar wypadków komunikacyjnych metodą przedłużonej ekspozycji, która podczas badań wykonanych w latach 2008-2012 wyniosła aż 80%.

Kiedy stosujemy?

Według brytyjskiej agencji rządowej National Institute for Health and Care Excellence, terapia CBT powinna zostać zastosowana jako pierwsza w przypadku między innymi depresji, zaburzeń odżywiania, fobii społecznej, PTSD czyli leczenia zespołu stresu pourazowego, OCD – leczenia zaburzeń obsesyjno – kompulsywnych. Terapia ta okazuje się także przydatna w leczeniu wielu przewlekłych chorób somatycznych a w połączeniu z farmakologią przynosi korzyści w leczeniu choroby afektywnej dwubiegunowej czy schizofrenii.