×

Depresja u dzieci i nastolatków

‘’Gdybym mógł się pozbierać, tobym to zrobił, nie potrzebuję twojej rady”

Około 3% dzieci poniżej trzynastego roku życia i około 6% nastolatków między trzynastym a osiemnastym rokiem życia choruje na depresję. Odsetek częstości depresji zwiększa się w ostatnich latach, a wiek pojawienia się pierwszego epizodu depresyjnego obniża się. W okresie wczesnego dzieciństwa objawy depresji częściej stwierdza się u chłopców, dziewczynki natomiast częściej chorują w wieku pokwitania.
Depresję u dzieci i młodzieży rozpoznajemy według tych samych kryteriów, które stosujemy u dorosłych. Składają się na nie trzy podstawowe i najbardziej typowe objawy:

  • Obniżony nastrój
  • Spadek energii, ciągłe zmęczenie
  • Utrata odczuwania radości z czynności, które kiedyś sprawiały przyjemność

Powyższe objawy powinny utrzymywać się przez minimum 2 tygodnie, przez większą część dnia. Diagnoza depresji w tym wypadku, jest dość łatwa, niemniej warto wiedzieć, że bardzo często choroba przebiega w zupełnie nietypowy sposób, zależnie od wieku dziecka. U dzieci i nastolatków, depresja może objawiać się częstą irytacją, napadami złości, agresją, co może sugerować innego typu zaburzenia. Ponadto mogą występować:

  • Problemy z koncentracją
  • Osłabienie pamięci
  • Drażliwość i nerwowość
  • Wybuchy płaczu nieadekwatne do sytuacji
  • Wycofanie i izolacja
  • Zaburzenia snu
  • Brak apetytu lub nadmierny apetyt.
  • Stany lękowe
  • Nietypowe bóle ciała
  • Samookaleczenia

Spędzanie zbyt długiego czasu przed komputerem, telefonem, tabletem, w świecie wirtualnym, mogą wskazywać na chęć izolacji dziecka od otoczenia, co powinno wzbudzić czujność rodzica lub opiekuna.

Wystąpienie epizodu depresyjnego w młodym wieku, znacznie zwiększa prawdopodobieństwo nawrotu w późniejszym okresie życia. Im szybciej choroba zostanie zdiagnozowana i rozpocznie się leczenie, tym większe szanse na prawidłowy rozwój dziecka w dalszych latach jego życia.

PRZYCZYNA DEPRESJI U DZIECI I NASTOLATKÓW

Depresja u dziecka może pojawić się niezależnie od statusu społecznego, miejsca zamieszkania czy wykształcenia rodziców. Jej rozwój zależy od czynników biologicznych, psychologicznych, społecznych i środowiskowych.

Według specjalistów depresja u dzieci i nastolatków ma często związek z trudnościami, które towarzyszą rozwojowi psychospołecznemu. Odrzucenie ze strony środowiska rówieśniczego, przemoc słowna w mediach społecznościowych wyzwalają bardzo silne emocje, takie jak smutek i żal, z którym młody człowiek często nie jest w stanie sobie poradzić. Również doświadczenie traumatycznego wydarzenia oraz długotrwały stres mogą powodować nadmierną reaktywność i modyfikację systemu neuroprzekaźników, zwiększając u dziecka podatność na depresję.

Zdarza się, że wpływ na pojawienie się zaburzeń nastrojów u dziecka, mają stany depresyjne u rodziców/opiekunów, które powodują pogorszenie interakcji między nimi a dzieckiem. Nieodpowiednie reakcje rodzica/opiekuna, brak odpowiedzi na potrzeby dziecka, negatywne nastawienie ze strony „ważnych” dorosłych, uzależnienia opiekunów, przemoc fizyczna i psychiczna, ciężkie choroby w rodzinie, to wszystko bardzo silnie oddziałuje na dopiero kształtującą się psychikę dziecka. Deprecjonowanie, restrykcyjne metody wychowawcze, odrzucenie, zaburzenie więzi we wczesnych dzieciństwie pomiędzy dzieckiem a opiekunem, istotnie zwiększa ryzyko pojawienia się depresji w późniejszym wieku. Wykazano, że depresja częściej dotyka dzieci rodziców rozwiedzionych, których poczucie bezpieczeństwa zostaje zagrożone.

Przyczyną depresji u starszych dzieci mogą być podobnie jak u dorosłych zniekształcenia poznawcze, środowisko z małą liczbą wzmocnień pozytywnych lub zaburzenia neuroendokrynne. Częste doświadczanie beznadziejności, zamartwianie się, negatywne interpretacje zdarzeń, uznawane są za jedne z najważniejszych czynników sprzyjających pojawieniu się stanów depresyjnych. Podłoże genetyczne, pojawienie się epizodów depresji u członków rodziny, również znacznie zwiększają podatność na zachorowanie.

U adolescentów z depresją charakterystyczne jest współwystępowanie jednego lub więcej zaburzeń, takich jak zaburzeń lękowych, zaburzeń zachowania, nadużywania środków psychoaktywnych.

MYŚLI SAMOBÓJCZE

Według statystyk Polska zajmuje drugie miejsce w Europie pod względem zgonów samobójczych u młodzieży. Powszechny jest bardzo szkodliwy mit, mówiący o tym, że skoro nastolatek mówi, że odbierze sobie życie, to tego nie zrobi. Pojawienie się jakichkolwiek sygnałów ze strony dziecka/nastolatka chorującego na depresję, świadczących o myślach samobójczych, stanowi duże zagrożenie i wymaga natychmiastowej interwencji. Ważne, żeby nie bagatelizować ani nie obawiać się tematu śmierci, a rozmawiać o nim otwarcie.

LECZENIE DEPRESJI U DZIECI I NASTOLATKÓW

Badania kontrolne dotyczące nastolatków, wykazały znaczący spadek objawów po zastosowaniu terapii poznawczo – behawioralnej. Bardzo często łączy się farmakologię z interwencjami psychospołecznymi.

U podstaw terapii poznawczo – behawioralnej w leczeniu depresji dzieci i młodzieży, leżą zasady analogiczne do tych stosowanych wobec dorosłych (więcej informacji na temat terapii poznawczo – behawioralnej można znaleźć tutaj). Terapia młodszych pacjentów ma za zadanie dostarczyć dziecku/adolescentowi narzędzia do poznania i zrozumienia siebie, uporządkować dotychczasowe doświadczenia, określić dezadaptacyjne schematy poznawcze, pomóc w budowie pozytywnego obrazu samego siebie.

Najważniejszym aspektem podczas terapii jest zapewnienie odpowiedniego wsparcia emocjonalnego i wspólne wyznaczenie celów terapii. Terapeuta oprócz przekazania niezbędnej wiedzy na temat wzajemnego wpływu myśli na zachowania, pomaga w nauce wyrażania i regulacji emocji oraz uczy strategii radzenia sobie w codziennym życiu i rozwiązywaniu problemów. W przypadku dzieci młodszych sprawdza się terapia przez zabawę (odgrywanie ról, użycie kukiełek, gier, rysunków), podczas której dziecku łatwiej jest wyrazić i zrozumieć swoje uczucia i emocje. Umożliwia to też terapeucie łatwiejsze nawiązanie relacji, pełnej przyjaźni i zaufania.

Bardzo ważne jest, by rodzina chorego dziecka została włączona w proces terapeutyczny. Dzięki temu rodzice/opiekunowie będą mieli możliwość zdobycia wszelkich niezbędnych informacji na temat choroby swojego dziecka oraz nabyciu podstawowych umiejętności terapeutycznych. Zaangażowanie opiekunów pozwala oswoić się ze zmianami, jakie choroba wymusza na rodzinie. Co ważne, te zmiany mogą docelowo okazać się bardzo korzystne dla całego systemu rodzinnego. Niepokój, częste poczucie winy rodziców/opiekunów są naturalne i nierozerwalnie łączą się z chorobą dziecka, dlatego warto tym emocjom się przyjrzeć, by je oswoić i zrozumieć.

Kluczowa jest akceptacja i pogodzenie się z chorobą dziecka czy nastolatka. Poczucie bezpieczeństwa, bliskość z rodzicem/opiekunem, zaufanie i pewność dziecka, że nie zostanie odrzucone przez swoją chorobę, to niezbędne podłoże w procesie zdrowienia.

Leczenie depresji jest procesem długotrwałym, a na poprawę często czeka się długi okres czasu. Ponieważ choroba ta ma charakter nawracający, może by konieczne przedłużenie lub powtarzanie terapii. Ta wiedza jednak pomaga zaakceptować chorobę i odpowiednio przygotować siebie i całą rodzinę do życia z jej obecnością